m. nodias geofizikis instituti 75 wlisaa

 

saqarTvelo, ise rogorc mTeli kavkasia, geologiuri  TvalsazrisiT warmoadgens sakmaod rTul regions da gamoirCeva maRali seismuri aqtivobiT. amitomac aris, rom masalebi saqarTvelosa da mimdebare regionebSi arsebuli seismuri movlenebis, kerZod Zlieri miwisZvrebis Sesaxeb, romlebmac didi ngrevebi gamoiwvies, uZvelesi droidan aris cnobili. magram aseTi saxis masalebs, ZiriTadad, aRweriTi xasiaTi hqondaT.  me - XIX saukunis dasawyisidan gaZlierda geofizikuri movlenebis raodenobrivi Sefasebis tendencia (dedamiwis magnituri velis daZabulobis, simZimis Zalis aCqarebis, meteorologiur movlenebTan dakavSirebuli ZiriTadi parametrebis gansazRvra da sxva). 1844 wels TbilisSi daarsda kavkasiaSi pirveli da ruseTSi erT-erTi pirvelTagani, magneto-meteorologiuri observatoria, romelmac fundamenturi roli Seasrula geofizikuri mecnierebis ganviTarebaSi. observatorias daarsebidanve xelmZRvanelobdnen gamoCenili, saxelovani mecnierebi: a. kupferi, a. filadelfini, p. morici, g. abixi, i. milberni, s. glaseki da sxva. observatoriis saxiT Seiqmna mZlavri da avtoritetuli samecniero centri, sadac mimdinareobda geomagnituri, seismologiuri, meteorologiuri, gravimetriuli dakvirvebebi da miRebuli masalebi nabeWdi produqciis saxiT igzavneboda msoflios fizikur observatoriebSi. Semdgom periodSi observatoria gadatanil iqna jer karsanSi, Semdgeg ki _ duSeTSi.

amrigad, TandaTanobiT momzadda da Seiqmna realuri SesaZlebloba geofizikuri profilis dawesebulebis (institutis) Sesaqmnelad. aseTi saxis organizaciis kadrebiT uzrunvelyofis mizniT, observatoriis iniciativiT, 1932 wels ssrk mecnierebaTa akademiis e.w. daCqarebul aspiranturaSi gaigzavnen observatoriis axalgazrda kadrebi_batonebi: b. balavaZe, g. TvalTvaZe, v. qebulaZe, a. cxakaia da samTo-metalurgiuli institutis TanamSromlebi_batonebi: a. buxnikaSvili da a. abakelia.

1933 wlis 1 noembers, yofili ssrk mecnierebaTa akademiis amierkavkasiis filialisa da saqarTvelos ganyofilebis prezidiumis 1933 wlis 26 oqtombris dadgenilebiT, Seiqmna ssrk mecnierebaTa akademiis saqarTvelos filialis Tbilisis geofizikuri instituti, rac mniSvnelovani movlena iyo qarTuli mecnierebisa da kulturis ganviTarebis istoriaSi.

geofizikuri institutis Seqmna daemTxva periods, rodesac saxelmwifos mTavar amocanas warmoadgenda qveynis bunebrivi simdidris dadgena da aTviseba. aucilebeli Seiqmna mineralur- nedleuli bazis gafarToeba, risTvisac geofizikuri meTodebiT sasargeblo wiaRiseulis Zebna-Ziebis, teritoriis seismuri pirobebis Seswavlas upiratesi mniSvneloba eniWeboda. saqarTvelo, Tavisi geologiuri pirobebiT, warmoadgenda bunebriv laboratorias geofizikuri kvlevebis ganviTarebis TvalsazrisiT.institutis pirvel direqtorad dainiSna profesori p. nikiforovi, moadgileebad profesorebi: n. musxeliSvili da m. nodia, swavlul mdivnad a. cxakaia. aRsaniSnavia, rom institutis Teoriuli da maTematikuri geofizikis ganyofilebas xelmZRvanelobda profesori n. musxeliSvili. institutis SemadgenlobaSi, aseve, Sevida observatoriis seismuri sadguri.

1941 wels, saqarTvelos ssr saxalxo komisarTa sabWos brZanebis safuZvelze, saqarTvelos mecnierebaTa akademiis CamoyalibebasTan dakavSirebiT, geofizikuri institutis bazaze daarsda fizikisa da geofizikis instituti, romlis direqtorad dainiSna profesori m. nodia. 

1950 wlis 1 dekembridan fizikisa da geofizikis instituti gaiyo or _   fizikisa da geofizikis institutebad. geofizikis institutis direqtorad dainiSna profesori b. balavaZe.

1953 wels, baton b. balavaZis doqturanturaSi swavlis mizniT q. moskovSi gamgzavrebasTan dakavSirebiT, institutis direqtorad dainiSna profesori a. buxnikaSvili, romelic instituts xelmZRvanelobda 1972 wlamde.

1956 wels instituts gadmoeca duSeTis magnituri observatoria da kosmosuri sxivebis sadguri. duSeTis geofizikuri observatoria Sedis geomagnituri observatoriebis msoflio qselSi. aq mimdinareobs uwyveti dakvirvebebi dedamiwis magnituri velis parametrebze. observatoriis monacemebis mTavari Rirsebaa misi uwyvetoba 160 welze meti xnis ganmavlobaSi, rasac udidesi mniSvneloba aqvs geofizikis dargebSi   sxvadasxva problemebis planetaruli masStabiT mimdinare kvlevis dros. 2006 wlidan, iaponeli mecnierebis daxmarebiT, observatoriaSi dakvirvebebi mimdinareobs Tanamedrove cifruli gamzomi xelsawyoebiT.

kosmosuri sxivebis eqsperimentuli kosmofizikuri kompleqsi  Seyvanilia kosmosuri sxivebis msoflio qselSi, rogorc sayrdeni sadguri. kosmofizikuri observatoriis monacemebi, msoflio sxva qveynebis analogiur monacemebTan erTad, ganTavsebulia msoflio monacemTa bazebSi da internetSi.

1957 wels institutSi Seiqmna alaznis setyvis sawinaaRmdego baza sofel ruispirSi, stacionaluri eqspediciis saxiT. 1961 wels saqarTvelos soflis meurneobis saministrosTan Seiqmna, yofil sabWoTa kavSirSi pirveli, setyvasTan brZolis samsaxuri, rasac win uZRoda geofizikis institutis mecnierTa jgufis mier Catarebuli kvlevebi da farTomasStabiani eqsperimentebi. 1969 wels setyvis procesebze zemoqmedebis saSualebebis damuSavebisa da danergvisaTvis, samuSaoebis xelmZRvanelebma profesorma a. buxnikaSvilma da a. qarcivaZem miiRes ssrk saxelmwifo premia mecnierebisa da teqnikis dargSi. aRniSnul samuSaoebTan dakavSirebiT, 1985 wels ssrk ministrTa sabWos premiiT, sxva mecnierebTan erTad, dajildovda batoni a.qarcivaZe. aseve, batoni a.qarcivaZe gaxda Tanaavtori samecniero aRmoCenisa, romelic exeba atmosferoSi gadametivebuli wylis sistemebis aqtiur kristalizacias.

1960 ?iani wlebidan instituti geofizikuri meTodebiT ikvlevs saqarTvelos teritoriaze mSenebare msxvil sainJinro obieqtebis areSi mimdinare teqtonikur procesebs. 1967 wlidan institutSi funqcionirebs dedamiwis qerqis dinamikis ganyofileba, amJamad engurhesis saerTaSoriso geofizikuri poligoni, sadac warmoebs maRlivi kaSxlis kldovan fuZeSi qanebis daZabul-deformaciuli procesebis uwyveti  geofizikuri monitoringi - xelmZRvaneli profesori v. abaSiZe. aRniSnuli gamokvlevebis safuZvelze, 1996 wlidan, evrosabWom saqarTveloSi daafuZvna maRlivi kaSxlebis geodinamikuri riskis evropuli centri xelmZRvaneli profesori  Tamaz WeliZe. centri, am saintereso kvlevebTan erTad, mowodebulia CaerTos saerTaSoriso masStabiT mimdinare bunebrivi da teqnogenuri riskebis kvlevaSi.

1963 wlidan institutTan Camoyalibda   seismur dakvirvebaTa erTiani qselis kavkasiis zonaluri centri, romelic koordinacias uwevda kavkasiaSi seismur dakvirvebebs da maTi erToblivi Zalisxmevis  Sedegad yovelwliurad gamodioda kavkasiis seismologiuri biuleteni.

1964 wels institutSi amoqmedda   dedamiwis mimoqcevis observatoria unikaluri gvirabiT,  sadac mimdinareobs uwyveti dakvirvebebi simZimis Zalis cvlilebebze, dedamiwis zedapiris daxrebze da deformaciebze. observatoria warmoadgenda socialisturi qveynebis saerTaSoriso centrs daxrismzomiTi dakvirvebebis unificirebis xaziT  xelmZRvaneli mecnierebaTa doqtori k. qarTveliSvili.

amave wlebSi institutSi aSenda eqsperimentaluri kompleqsi atmosferos fizikaSi  Termobarokamera, romelic Tavisi simZlavriTa da SesaZleblobebiT unikaluria yofil ssrk masStabiT, sadac mimdinareobs kvlevebi atmosferuli procesebis modelirebis sakiTxebSi.

 

1967 wlisaTvis institutis struqtura moicavda 11 samecniero ganyofilebas:

1.                dedamiwis magnetizmis ganyofileba _ xel. n. kaciaSvili

2.               miwisZvrebis fizikis ganyofileba _ xel. e. biusi

3.                regionuli seismologiis ganyofileba seismuri sadguris   qseliT _ xel. al. cxakaia

4.               seismologiis ganyofileba _ xel. g. TvalTvaZe

5.                gravimetriis ganyofileba _ xel. b. balavaZe

6.               geoeleqtrobis ganyofileba _ xel. v. qebulaZe

7.               radiometriis ganyofileba _ xel. i. Cxenkeli

8.                qanebis fizikis ganyofileba _ xel. l. WanturiSvili

9.               atmosferos fizikis ganyofileba _ xel. a. balabuevi

10.            Rrublebis fizikisa da aqtiuri zemoqmedebis ganyofileba - xel. a.qarcivaZe

11.             kosmosuri sxivebis ganyofileba _ xel. v. qoiava.

 

institutis TanamSromelTa saerTo raodenoba Seadgenda 227-s, maT Soris 117 mecn. TanamSromeli, romelTagan 5 mecnierebaTa doqtoria da 28 mecn. kandidati.

   

1972-87 wlebSi instituts kvlav xelmZRvanelobda akademikosi beno balavaZe., romelic, miuxedavad xandazmulobisa, dResac ganagrZobs aqtiur mecnierul moRvaweobas.

      1977 wels mwyobrSi Cadga institutis axali seismologiuri observatoria _ Tbilisi.

1975 wels institutSi akademikos m. aleqsiZis xelmZRvanelobiT Seiqmna  gamoTvliTi geofizikis ganyofileba, romelmac udidesi biZgi misca geofizikur kvlevebSi maTematikuri meTodebis danergvas  yofil sabWoTa kavSirSis respublikebSi. 

  am droisTvis institutSi muSaobda 13 ganyofileba  da 8 laboratoria, romlebic dargebis mixedviT gaerTianebulni iyvnen 4 seqtorSi (TanamSromelTa saerTo raodenoba 377. maT Soris 158 mecnieri, 4-doqtori, 49-kandidati).

I.            geomagnetizmis da ionosferos seqtori (1975)  mecn. doqt. a. xanTaZe

1.           geomagnetizmis gany.-ba  mecn. kand. a. Cxetia;

2.           ionosferos laboratoria  mecn. doqt. a. xanTaZe;

3.        duSeTis geofizikuri obser(gan-ba)   mecn. kand. v. macaberiZe.

II.           radiometriisa da qanebis seqtori  - mecn. kand. v. qebulaZe

1.           geoeleqtrobisa da eleqtrometriis gany-ba  mecn. kand. v. qebulaZe;

2.          qanebis fizikis gany-ba  mecn.doqt. T. WeliZe;

3.           radiometriis gany-ba  mecn. kand. S. Cxenkeli;

4.        sainJinro geofizikis laboratoria  mecn. kand. d. ciciSvili.

III.        gravimetriis seqtori  akad. b. balavaZe;

1.           gravimetriis gany.-ba  mecn. kand. kote qarTveliSvili;

2.          dedamiwis mimoqcevebis lab.-ia   mecn. kand. karlo qarTveliSvili;

3.           dedamiwis qerqis neli moZraobebis lab.-ia  mecn. kand. v. abaSiZe;

IV.        seismologiisa da seismoZiebis seqtori  mecn. kand. d. sixaruliZe

1.           miwisZvrebis fizikis gany-ba  mecn. kand. d. sixaruliZe;

2.          regionaluri (SemdgomSi regionuli) seismologiis gany.-ba  mecn. kand. o. gocaZe;

3.           gamoyenebiTi seismologiis gany.-ba  mecn. kand. g. murusuZe;

 

1979 wels, Zlieri miwisZvrebis prognozis problemebze samecniero-kvleviTi samuSaoebis gaZlierebis mizniT, saqarTvelos mTavrobis gadawyvetilebiT,  institutTan Camoyalibda sacdel-meToduri seismologiuri partia, romlis bazazec 1982 wels Seiqmna sacdel-meToduri eqspedicia (smge)  xelmZRvaneli prof. g. Sengelaia. 1996 wels ki smge-s bazaze, saqarTvelos prezidentis brZanebulebiT, Seiqmna erTiani seismuri dacvis erovnuli samsaxuri, romelic 2006 wels seismuri monitoringis centris  saxelwodebiT gamoeyo geofizikis instituts. mas gadaeca seismuri observatoria da  erovnuli seismuri qseli.

   1985 wlisaTvis geofizikis instituti Tavisi arsebobis istoriaSi yvelaze

mravalricxovania: TanamSromelTa saerTo raodenoba 635; maT Soris    14  mecnierebaTa doqtori, 76  mecnierebaTa kandidati, 1 -saqarTvelos mecnierebaTa akademiis namdvili wevri, 1 - wevr-korespodenti,   

1987 wels saerTo krebam institutis direqtorad airCia   akademikosi  m. aleqsiZe _ saqarTvelos geofizikuri mecnierebis erT-erTi brwyinvale warmomadgeneli.

1989 wels institutSi, Savi zRvis auzis ekologiuri sistemebis fundamenturi da gamoyenebiTi xasiaTis samuSaoebis Casatareblad, gaixsna zRvis dinamikis ganyofileba  xelmZRvaneli profesori a. korZaZe. ganyofileba erTaderTia kavkasiis regionSi, sadac maTematikuri modelirebis safuZvelze, eqsperimentaluri monacemebis gamoyenebiT Seiswavleba zRva-xmeleTi  atmosferos sistemaSi mimdinare fizikuri da ekologiuri procesebi.

1992 wels mecnierTa saerTo krebam institutis direqtorad airCia qimiisa da fizika-maTematikis mecnierebaTa doqtori,  akademiis wevr-korespondenti, profesori Tamaz WeliZe, romelmac aRniSnul Tanamdebobaze imuSava 2006 wlamde.

1992 wels saqarTvelos respublikis mTavrobis dadgenilebiT, saqarTvelos mecnierebaTa akademiis geofizikis instituts miekuTvna gamoCenili qarTveli mecnieris, saqarTveloSi geofizikuri mecnierebis fuZemdeblis, fizika-maTematikis mecnierebaTa doqtoris, profesor mixeil nodias saxeli.

saqarTvelos mTavrobis 2004 wlis # 58 dadgenilebiT mixeil nodias saxelobis geofizikis instituts ewoda ssip mixeil nodias geofizikis instituti, romelic Sevida saqarTvelos ganaTlebisa da mecnierebis saministros daqvemdebarebaSi. institutis direqtorad samecniero sabWom  airCia mecnierebaTa doqtori nugzar Rlonti.

  2007 wels, saqarTvelos kosmosuri saagentos bazaze, geofizikis institutSi Camoyalibda kosmosuri kvlevis centri _ xelmZRvaneli akademikosi j. lominaZe. Centris TanamSromelTa uSualo ZalisxmeviT geofizikis instituti aqtiurad monawileobs saqarTvelos ganaTlebisa da mecnierebis saministrosa da saqarTvelos erovnuli samecniero fondis proeqtebSi: kosmosuri odisea da astronomia skolisaTvis.

 

geofizikis instituti, saqarTvelos masStabiT, regularulad atarebda mniSvnelovan eqspediciebs sainJinro arqeologiuri da ekologiuri sakiTxebis gadasawyvetad, kerZod, Catarda engurhesis, Jinvalhesisa da xudonhesis mSeneblobisaTvis gamoyofili teritoriebis geofizikuri gamokvlevebi, Seswavlil iqna geologiur-geofizikuri pirobebi didi mewyrebisa da Rvarcofebis areebSi (durujis xeoba da ambrolauris raionis ramdenime sofeli), aRmoCenil iqna mravali dafaruli arqeologiuri monumenti armazcixis teritoriaze, dadgenil iqna mZime metalebiT dabinZurebis xasiaTi marneulis raionSi, Catarda wylis mopovebis saZiebo samuSaoebi bolnisis raionSi, gamokvleul iqna Aazerbaijan-saqarTvelos gazsadeni milis koroziis pirobebi; ureksa da mis mimdebare teritoriaze Catarebuli geomagnituri kvlevebis safuZvelze wamoyenebulia hipoTeza, romlis Tanaxmadac magnituri velis variaciebi SeiZleba dadebiTad moqmedebdes cocxal organizmze, Tu mas Tan ar axlavs globaluri magnituri qariSxlebis Tanmdevi mokleperiodiani pulsaciebi da metad dabali sixSiris eleqtromagnituri gamisxiveba.  institutSi daarsda da ukve daibeWda  perioduli inglisurenovani Jurnalis - saqarTvelos geofizikuri sazogadoeba 22 tomi, romelic igzavneba sazRvargareTis mraval qveyanaSi, momzadda da gamoica institutis 60-mde SromaTa krebuli, 72 monografia,  gamoCenili mecnierebis 8 bibliografia, 14 saxelmZRvanelo, 50 biuleteni da sxva. institutis arsebobis manZilze TanamSromelTa mier daculia 36 sadoqtoro da 220 sakandidato disertacia. wlebis manZilze institutSi funqcionirebda sadoqtoro da sakandidato xarisxis mimniWebeli samecniero sabWo. institutis 6 TanamSromels miRebuli aqvs saqarTvelos saxelmwifo premia, 9 TanamSromeli dajildovebulia Rirsebis ordeniT. sazRvargareT, saZiebo saeqspedicio samuSaoebis Sesasruleblad, gasuli saukunis 70-80 ian wlebSi mivlinebul iyo institutis  20-mde TanamSromeli.

geofizikis instituts mWidro samecniero kontaqtebi (erToblivi Temebi, eqspediciebi, leqciebis wakiTxva, samecniero xelmZRvaneloba, konsultantoba da sxva) aqvs sazRvargareTis mravali qveynis samecniero centrebTan (safrangeTi, germania, iaponia, italia, britaneTi, saberZneTi, aSS, bulgareTi, ruseTi, ukraina, brazilia).

geofizikis dargSi gamoqveynebuli saukeTeso naSromisaTvis,  institutSi dawesebulia akademikos m. aleqsiZis premia  da  axalgazrduli premia. 1993 wlidan institutis TanamSromlebi monawileobdnen mraval saerTaSoriso (INTAS, NATO, INCO-COPERNICUS, ISTC, IAEA, ISTU) da erovnuli sagranto proeqtebSi.  

 

2007 wlidan  mixeil nodias geofizikis institutis  struqturaSi Sedis 7 samecniero seqtori da 1 samecniero   centri:

1. seismologia da eqperimentaluri geofizika _ xel.  T. WeliZe

2. geofizikuri velebis dinamika dagamoTvliTi geofizika  xel.  T. maWaraSvili

3.Pdedamiwis fizika da geomagnetizmi  xel. Kk. qarTveliSvili

4. gamoyenebiTi geofizika  xel.   v. WiWinaZe     

5.Mmze-dedamiwis kavSirebi  xel.   a. gvelesiani  6. atmosferos fizika _ xel.  a. amiranaSvili

7. zRvisa da atmosferos geofizikuri procesebis maTematikuri modelireba _ xel.  a. korZaZe

8. kosmosuri kvlevis centri _ xel.  j. lominaZe

  aRniSnul samecniero qvedanayofebSi warmatebiT grZeldeba mecnieruli kvlevebi tradiciuli mimarTulebebiT: saqarTvelos teritoriis seismodaraioneba, miwisZvrebis winamorbedTa kvleva, mavne meteorologiur movlenebze aqtiuri zemoqmedeba,   saZiebo da sainJinro geofizikuri meTodebis stulyofa, maTematikuri modelirebis safuZvelze atmosferosa da Sav zRvaSi hidroTermodinamikuri da ekologiuri procesebis Seswavla   da maTi prognozireba, kosmosuri sivrcisa da mze-dedamiwis kavSirebis kvleva,  ekologiuri geofizika, arqeogeofizikuri kvlevebi. gaTvaliswinebulia axali mimarTulebis _ hidrogeofizikis ganviTareba.